Obligacje skarbowe: 15 kroków – pełny, praktyczny poradnik

Obligacje skarbowe to jeden z najprostszych i najbardziej przejrzystych sposobów na ochronę oszczędności przed inflacją oraz na budowę stabilnej części portfela. Ponieważ obligacje skarbowe są emitowane przez państwo, wielu inwestorów wykorzystuje je jako “rdzeń bezpieczeństwa” – szczególnie wtedy, gdy rynki akcji są zmienne, a lokaty nie nadążają za wzrostem cen. W tym przewodniku znajdziesz praktyczne wyjaśnienia, jak działają obligacje skarbowe, jakie są ich rodzaje, jak liczyć odsetki i podatki oraz jak mądrze łączyć je z innymi aktywami, aby zbudować spójny plan finansowy.

Już na początku warto podkreślić, że obligacje skarbowe nie są produktami „tylko dla ekspertów”. Zrozumienie mechanizmu kuponu, indeksacji inflacyjnej i wykupu zajmuje kilka minut, a korzyści w postaci przewidywalnych przepływów i mniejszej zmienności potrafią być długoterminowo bezcenne. Dlatego w kolejnych sekcjach zobaczysz, jak krok po kroku kupić obligacje skarbowe, jakie koszty i ryzyka wchodzą w grę oraz kiedy lepszy może być wybór krótkiego, a kiedy dłuższego terminu zapadalności.

W praktyce obligacje skarbowe dają kilka kluczowych przewag: znaną z góry datę wykupu, czytelne zasady naliczania odsetek oraz możliwość „zablokowania” pieniędzy na określony czas bez codziennego śledzenia notowań. Z drugiej strony trzeba uwzględnić inflację, podatki i ewentualne opłaty za wcześniejsze wyjście z inwestycji. Poniższy materiał przeprowadzi Cię przez wszystkie te wątki – z przykładami liczbowymi i prostymi wzorami – tak, abyś mógł samodzielnie zdecydować, które obligacje skarbowe najlepiej odpowiadają Twoim celom.

Obligacje skarbowe: definicja i sens inwestycji

Obligacje skarbowe to dłużne papiery wartościowe emitowane przez państwo w celu finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu. Kupując obligacje skarbowe, pożyczasz środki Skarbowi Państwa na z góry określony czas i warunkach. Otrzymujesz odsetki (stałe lub zmienne) oraz zwrot kapitału w terminie wykupu. Ten mechanizm jest prosty: państwo przyjmuje rolę dłużnika, a inwestor – wierzyciela. Dzięki temu obligacje skarbowe uchodzą za jedne z najbezpieczniejszych instrumentów finansowych dostępnych dla osób prywatnych.

W Polsce popularne są obligacje skarbowe detaliczne przeznaczone dla inwestorów indywidualnych. Ich nominał jest niski (zwykle 100 zł), dlatego można zacząć od niewielkich kwot i z czasem dopłacać. Co więcej, dla części emisji oprocentowanie rośnie w czasie lub jest powiązane z inflacją, co pomaga zachować realną siłę nabywczą oszczędności.

Obligacje skarbowe: jak działają odsetki i wykup

Zasada działania jest przejrzysta: kupujesz obligacje skarbowe w danej cenie (zazwyczaj równej wartości nominalnej), a emitent zobowiązuje się wypłacać odsetki według określonego harmonogramu i zwrócić kapitał w dniu wykupu. Odsetki mogą być wypłacane co miesiąc, co kwartał lub rzadziej, w zależności od rodzaju i warunków emisji. Część obligacji skarbowych kapitalizuje odsetki – tzn. dopisuje je do kapitału, dzięki czemu kolejne okresy naliczają odsetki od większej podstawy.

W terminie wykupu dostajesz nominalną wartość obligacji skarbowych oraz ostatnią należną porcję odsetek (jeśli nie zostały już wypłacone). Jeżeli zechcesz wyjść wcześniej, możesz zlecić przedterminowy wykup, który wiąże się z opłatą manipulacyjną określoną przez emitenta. Warto uwzględnić tę opłatę w planie inwestycyjnym, aby uniknąć zaskoczeń przy wcześniejszym wycofaniu środków.

Obligacje skarbowe: rodzaje detaliczne w Polsce

Detalicznemu inwestorowi oferowane są różne obligacje skarbowe dopasowane do horyzontu i preferencji ryzyka. Najkrótsze to emisje kilkumiesięczne lub roczne, z kolei najdłuższe mogą sięgać nawet 10 lat. Wśród spotykanych kategorii są m.in.: krótkoterminowe obligacje stałoprocentowe, obligacje roczne i dwuletnie o oprocentowaniu stałym lub zmiennym, a także kilkuletnie serie indeksowane inflacją, w których kupon w kolejnych latach opiera się na wskaźniku CPI powiększonym o marżę.

Dla porządku, poniżej znajdziesz skrótowy przegląd:

• Emisje krótkoterminowe (np. kilkumiesięczne): prosta konstrukcja, stałe oprocentowanie, szybkie zamrożenie środków.
• Obligacje roczne i dwuletnie: dla osób ceniących prostotę i krótszy horyzont; często stały kupon.
• Obligacje 3–4-letnie indeksowane inflacją: kupon w kolejnych latach = inflacja (CPI) + marża.
• Obligacje 10-letnie indeksowane inflacją: dłuższy horyzont, potencjalnie wyższe odsetki w okresie podwyższonej inflacji.

Obligacje 3-letnie indeksowane CPI – dla oszczędzających systematycznie

Ten wariant obligacji skarbowych jest dobrym wyborem dla osób, które chcą chronić kapitał przed wzrostem cen, ale nie są gotowe zamrażać środków na dekadę. Oprocentowanie w kolejnych latach zależy od inflacji oraz marży. Dzięki kapitalizacji efekt procentu składanego jest wyraźniejszy przy dłuższym utrzymaniu inwestycji.

Obligacje 10-letnie indeksowane – dla cierpliwych inwestorów

W długim horyzoncie obligacje skarbowe o zapadalności 10 lat pozwalają lepiej „przepchnąć” większe wahnięcia inflacji. Marża doliczana do wskaźnika CPI jest stała dla danej emisji, dlatego realny kupon w kolejnych latach podąża za cenami. Ten profil bywa atrakcyjny, jeśli Twoim celem jest stabilna, długoterminowa ochrona siły nabywczej.

Emisje 1–2-letnie stałoprocentowe – prostota i przewidywalność

Tutaj korzyścią jest prostota: znasz kupon na starcie, a okres inwestycji jest krótki. To rozwiązanie dla osób ostrożnych lub tych, które planują wydatek w najbliższych 12–24 miesiącach i chcą uniknąć większych wahań wartości.

Obligacje skarbowe: oprocentowanie a inflacja

W przypadku obligacji indeksowanych inflacją kluczowa jest konstrukcja kuponu: w kolejnych okresach bazą jest wskaźnik CPI opublikowany dla danego miesiąca, a do niego dodawana jest marża określona w warunkach emisji. Dzięki temu realna stopa zwrotu może pozostać dodatnia nawet przy wyższym poziomie cen. Natomiast dla obligacji skarbowych stałoprocentowych istotne jest porównanie kuponu do Twojej oczekiwanej inflacji i alternatywnych stóp zwrotu.

Co więcej, pamiętaj o krzywej dochodowości – w otoczeniu spadających stóp procentowych długoterminowe obligacje skarbowe mogą oferować wyższy kupon ustalony wcześniej, ale jeśli stopy rosną, nowsze emisje pojawiają się z atrakcyjniejszymi parametrami. Dlatego warto rozkładać zakupy w czasie.

Obligacje skarbowe: ryzyka i jak je ograniczać

Najczęściej wymieniane ryzyka to ryzyko inflacji, ryzyko stopy procentowej oraz ryzyko płynności przy wcześniejszym wyjściu. Inflacja może „zjadać” realny zysk, jeśli wybierzesz obligacje skarbowe ze stałym kuponem przy rosnących cenach. Ryzyko stopy procentowej dotyczy głównie obligacji notowanych na rynku – ich cena rynkowa spada, gdy stopy rosną. Wreszcie, przedterminowy wykup emisji detalicznych wymaga uiszczenia opłaty, co bywa kosztowne przy krótkim horyzoncie.

Jak ograniczać te ryzyka? Po pierwsze, dywersyfikuj terminy zapadalności – kupuj obligacje skarbowe „drabinką”, co miesiąc lub co kwartał. Po drugie, łącz obligacje indeksowane inflacją ze stałoprocentowymi. Po trzecie, utrzymuj poduszkę płynności w gotówce, aby nie wycofywać się z obligacji skarbowych w niekorzystnym momencie.

Obligacje skarbowe: podatki i koszty

Dochód z odsetek podlega zryczałtowanemu podatkowi od zysków kapitałowych (tzw. podatek Belki) w wysokości 19%. W praktyce bank lub agent emisji pobiera go automatycznie przy wypłacie odsetek lub wykupie, więc nie musisz składać dodatkowych deklaracji. Wcześniejszy wykup obligacji skarbowych detalicznych wiąże się z opłatą manipulacyjną – warto uwzględnić ją w kalkulacji opłacalności, szczególnie przy krótszym horyzoncie inwestycji.

Jeśli budujesz plan długoterminowy, rozważ, w jakim stopniu obligacje skarbowe mogą być uzupełniane przez inne instrumenty oszczędnościowe. Przy okazji, dobrym początkiem dbałości o budżet osobisty i zarządzanie przepływami bywa założenie konta osobistego w Banku Pekao, aby oddzielić środki na inwestycje od wydatków bieżących i łatwiej kontrolować zlecenia zakupu.

Obligacje skarbowe: jak kupić krok po kroku

Operacyjnie proces jest prosty i możliwy do przejścia online. Poniżej zarys:

1. Załóż konto w serwisie sprzedaży – autoryzowany agent emisji zapewnia rejestrację i dostęp do historii transakcji.
2. Zweryfikuj tożsamość i podaj rachunek bankowy do rozliczeń.
3. Wybierz serię obligacji skarbowych, określ liczbę sztuk (zwykle nominał to 100 zł) i potwierdź zlecenie.
4. Opłać zamówienie zgodnie z instrukcją.
5. Pobierz potwierdzenie i zapisz harmonogram wypłat/kapitalizacji.

Dodatkowe wskazówki: ustaw przypomnienia o terminach wykupu, aby decydować, co dalej z kapitałem; porównuj bieżące emisje i nie kupuj całej puli jednego dnia – rozłóż w czasie.

Obligacje skarbowe: strategie budowy portfela

Najpopularniejsza koncepcja to „drabinka” terminów: co miesiąc/kwartał dokupujesz obligacje skarbowe o różnej dacie wykupu. Dzięki temu regularnie uwalniasz część kapitału, unikasz ryzyka wejścia w niekorzystnym momencie i łatwiej dopasowujesz się do zmian stóp procentowych.

Inna praktyczna strategia to podział na część stałoprocentową i inflacyjną – np. 50/50. Komponent stałoprocentowy daje przewidywalną ścieżkę odsetek, a indeksowany inflacją ma „oddychać” wraz z CPI. Wreszcie, możesz łączyć obligacje skarbowe z gotówką i krótkoterminowymi instrumentami rynku pieniężnego, aby mieć rezerwę na nieprzewidziane sytuacje.

Obligacje skarbowe: przykłady wyceny i kalkulacje

Przykład 1 (stałe oprocentowanie): inwestujesz 10 000 zł w roczne obligacje skarbowe z kuponem 6% w skali roku. Odsetki brutto to 600 zł. Podatek 19% wynosi 114 zł, więc netto otrzymujesz 486 zł, a kapitał 10 000 zł wraca w dniu wykupu.

Przykład 2 (indeksacja inflacją): inwestujesz 10 000 zł w 3-letnie obligacje skarbowe indeksowane CPI + 1,25 p.p. Jeśli w drugim roku inflacja wyniesie 5%, kupon na ten rok to 6,25% (przykład). Odsetki brutto to 625 zł; po podatku 19% dostajesz 506,25 zł. Pamiętaj, że to tylko ilustracja mechanizmu – rzeczywiste wskaźniki i marże wynikają z warunków konkretnej emisji.

Obligacje skarbowe: najczęstsze błędy początkujących

Pośpiech przy zakupie całej puli jednego dnia, nieuwzględnienie opłaty za wcześniejszy wykup czy brak bufora gotówkowego – to typowe potknięcia. Kolejnym błędem jest mylenie emisji detalicznych z obligacjami skarbowymi notowanymi na rynku hurtowym, gdzie wahania cen rynkowych są naturalne. Na koniec, część osób porównuje wyłącznie kupon, zapominając o inflacji i podatku – to zafałszowuje obraz realnej stopy zwrotu.

Indeksowane wskaźniki i mechanizm marży

W obligacjach indeksowanych inflacją istotne jest, że marża jest stała dla danej serii, a zmienia się wartość wskaźnika CPI publikowanego przez urząd statystyczny. Oprocentowanie w kolejnych latach to po prostu CPI + marża. Ta prostota sprzyja długofalowemu planowaniu, a obligacje skarbowe z takim mechanizmem są popularne wśród osób, które chcą utrzymać realną wartość oszczędności.

Krzywa dochodowości i termin zapadalności

Krzywa dochodowości pokazuje zależność rentowności od terminu do wykupu. Jeśli nachylenie jest strome, dłuższe obligacje skarbowe oferują wyraźnie wyższe kupony niż krótsze. Gdy krzywa się spłaszcza, różnice maleją. Z kolei odwrócona krzywa może sygnalizować rynkowe oczekiwania spadku stóp w przyszłości. Te sygnały warto uwzględniać przy planowaniu „drabinki” zakupów.

Dywersyfikacja między obligacjami i gotówką

Nie wszystkie środki warto alokować od razu w obligacje skarbowe. Część portfela utrzymywana w gotówce (rachunek oszczędnościowy, krótkie lokaty) pozwala wygodnie opłacać nieprzewidziane wydatki i ogranicza presję wcześniejszego wykupu. Taki bufor poprawia komfort psychiczny i daje elastyczność, zwłaszcza gdy warunki rynkowe zmieniają się dynamicznie.

Zasady rezygnacji i przedterminowego wykupu

Wcześniejszy wykup obligacji skarbowych detalicznych jest zazwyczaj możliwy, ale wiąże się z opłatą manipulacyjną. Opłata ta bywa stała kwotowo za jedną obligację (np. 0,70 zł lub 2,00 zł – przykładowe poziomy spotykane w komunikatach w poprzednich latach), dlatego przy małych nominałach odsetki z krótkich okresów mogą nie pokryć kosztu. Zanim zlecisz wcześniejszy wykup, porównaj potencjalne odsetki do opłaty, aby sprawdzić, czy operacja jest racjonalna.

Gdzie szukać wiarygodnych informacji

Aktualne warunki emisji, harmonogramy i mechanizmy oprocentowania opisuje oficjalny serwis Ministerstwa Finansów o obligacjach detalicznych. Z kolei o zasadach bezpieczeństwa inwestora i nadzorze nad rynkiem przeczytasz w materiałach Komisji Nadzoru Finansowego – podstawy bezpieczeństwa inwestora. To dwa źródła, do których warto regularnie wracać przed podjęciem decyzji o zakupie.

Jak łączyć obligacje z innymi aktywami

Choć obligacje skarbowe są filarem bezpieczeństwa, wiele osób dodaje do portfela złoto lub fundusze indeksowe, aby zwiększyć dywersyfikację. Jeśli rozważasz kruszec, dobrym wprowadzeniem będzie praktyczny wstęp do inwestowania w złoto fizyczne oraz ETF-y. Z kolei dla zrozumienia wpływu kursów walut na gospodarkę i rynki zobacz fundamenty rynku walutowego i sposób działania Forex. Wreszcie, porównując koszty alternatywnych inwestycji giełdowych, przyda się szczegółowe porównanie stawek i prowizji maklerskich.

Notowania rynkowe i obligacje hurtowe

Obok emisji detalicznych istnieją obligacje skarbowe hurtowe notowane na rynku wtórnym. Ich ceny zmieniają się codziennie wraz z oczekiwaniami stóp procentowych i inflacji. To segment dla bardziej doświadczonych inwestorów, ponieważ wahania cenowe prowadzą do zysków lub strat kapitałowych przy sprzedaży przed terminem wykupu. Dla początkujących, którzy chcą prostoty i przewidywalności, emisje detaliczne pozostają bardziej intuicyjnym wyborem.

Przykładowa tabela porównawcza emisji

Poniższa tabela ilustruje różnice między popularnymi kategoriami detalicznych obligacji skarbowych. Dane oprocentowania mają charakter przykładowy i służą do nauki sposobu liczenia odsetek. Zawsze sprawdzaj aktualne warunki konkretnej serii w serwisie emitenta.

Załóż konto osobiste w Banku Pekao

Szukasz wygodnego konta do codziennych wydatków? Sprawdź ofertę konta osobistego w Banku Pekao i załóż je online w kilku prostych krokach.

Sprawdź ofertę konta

Makroekonomia a popyt na obligacje

Na popularność emisji wpływają stopy procentowe, oczekiwania inflacyjne i koniunktura gospodarcza. Gdy stopy rosną, nowe obligacje skarbowe zazwyczaj oferują wyższe kupony, przez co zainteresowanie detalicznych inwestorów rośnie. Słabsza koniunktura zwykle sprzyja przepływowi kapitału do bezpieczniejszych aktywów, do których zalicza się obligacje skarbowe.

Planowanie horyzontu i płynności

Najpierw określ, jakie wydatki czekają Cię w ciągu 3–12 miesięcy. Tę kwotę pozostaw w gotówce. Następnie rozpisz pozostałe środki w kalendarzu, dopasowując terminy wykupu do planów finansowych. Dzięki temu obligacje skarbowe nie będą kolidować z Twoimi potrzebami płynnościowymi.

Jak czytać warunki emisji

W dokumentach emisji zwracaj uwagę na: rodzaj oprocentowania, kapitalizację, częstotliwość naliczania odsetek, opłatę za wcześniejszy wykup oraz zasady indeksacji (dla emisji inflacyjnych). Jeśli któryś zapis jest niejasny, porównaj go z innymi seriami lub poszukaj omówienia w rzetelnych źródłach – najlepiej bezpośrednio u emitenta lub regulatora.

Spójna polityka inwestycyjna

Obligacje skarbowe będą najlepiej działać w portfelu, jeśli określisz jasny cel: ochrona kapitału, finansowanie konkretnego wydatku czy równoważenie ryzyka akcji. Dobierz horyzont i strukturę kuponu pod ten cel. Wówczas decyzje o zakupach kolejnych serii staną się proste i powtarzalne.

Prosty wzór na odsetki i realny zwrot

Odsetki brutto = kapitał × (oprocentowanie w skali roku) × (liczba dni/365). Odsetki netto = odsetki brutto × (1 − 19%). Realny zwrot ~ (1 + zwrot nominalny) / (1 + inflacja) − 1. Tymi trzema formułami policzysz większość podstawowych scenariuszy i porównasz różne obligacje skarbowe między sobą oraz z lokatami czy rachunkami oszczędnościowymi.

Kiedy obligacje skarbowe, a kiedy alternatywy

Jeżeli szukasz stabilności i przewidywalności – wybór często pada na obligacje skarbowe. Gdy akceptujesz większe wahania w zamian za potencjał wyższych zysków, rozważ część portfela w akcjach lub funduszach indeksowych. Złoto bywa „polisą od skrajnych zdarzeń” i może stanowić dodatek o niskiej korelacji z długiem skarbowym.

Łączenie edukacji i praktyki

Zanim ulokujesz większe kwoty, zrób małą transakcję testową. Pozwoli Ci to sprawdzić, jak przebiega zakup i jak raportowane są odsetki. Następnie sukcesywnie zwiększaj alokację w obligacje skarbowe zgodnie z planem. W międzyczasie pogłębiaj wiedzę, korzystając z materiałów emitenta i regulatora.

Harmonogram przeglądu portfela

Raz na kwartał sprawdź, czy parametry nowych emisji nie zmieniły się istotnie oraz czy Twoje cele finansowe pozostają aktualne. Jeżeli stopy rynkowe spadły, a posiadasz obligacje skarbowe kupione wcześniej na wyższych warunkach, możesz odroczyć reinwestycje większych kwot i rozłożyć je na kilka miesięcy.

Modelowa „drabinka” na 12 miesięcy

Podziel planowaną kwotę na 12 części i dokonuj zakupów co miesiąc, wybierając serie o różnych terminach zapadalności. Po roku zaczniesz otrzymywać regularne wykupy i odsetki, które zasilą kolejne zakupy. Taka automatyzacja zmniejsza wpływ emocji i sprzyja dyscyplinie inwestycyjnej.

Zestaw kontrolny przed zakupem

Przed naciśnięciem „kup”: (1) określ horyzont, (2) wybierz strukturę kuponu (stały vs CPI + marża), (3) sprawdź opłatę za wcześniejszy wykup, (4) policz odsetki netto i porównaj z alternatywami, (5) zdecyduj o wielkości pojedynczego zakupu w Twojej „drabince”. Jeśli wszystkie odpowiedzi są spójne – obligacje skarbowe są dla Ciebie prawdopodobnie właściwym narzędziem.

FAQ o obligacjach skarbowych

Jakie obligacje skarbowe wybrać na start?

Dla pierwszego zakupu sprawdzają się krótsze serie stałoprocentowe (1–2 lata), bo są proste i przewidywalne. Jeśli chcesz chronić siłę nabywczą w horyzoncie kilku lat, rozważ emisje indeksowane inflacją.

Czy obligacje skarbowe są wolne od ryzyka?

Nie. Choć ryzyko kredytowe emitenta jest niskie, pozostaje ryzyko inflacji, stopy procentowej i koszt wcześniejszego wykupu. Minimalizujesz je dywersyfikacją i dopasowaniem horyzontu do planów finansowych.

Jak liczyć odsetki od obligacji skarbowych indeksowanych CPI?

W kolejnych latach kupon = CPI zdefiniowany w warunkach emisji + marża. Odsetki brutto liczysz jak zwykle, a podatek 19% jest pobierany przy wypłacie. Kapitalizacja może zwiększać bazę naliczania w kolejnych okresach.

Czy mogę sprzedać obligacje skarbowe przed terminem?

W emisjach detalicznych dostępny jest przedterminowy wykup za opłatą. Sprawdź jej wysokość w warunkach serii i porównaj z odsetkami, które zdążysz otrzymać do tego momentu.

Ile minimalnie trzeba mieć, by kupić obligacje skarbowe?

Nominał pojedynczej obligacji detalicznej to zwykle 100 zł, więc start jest dostępny niemal dla każdego. Pamiętaj jedynie o ograniczeniach budżetu i „drabince” zakupów.

Czy obligacje skarbowe mogą być trzymane w ramach IKE/IKZE?

Niektóre rozwiązania emerytalne pozwalają na ekspozycję na obligacje skarbowe. Sprawdź, czy Twój dostawca oferuje odpowiedni produkt oraz jakie są zasady podatkowe i limity wpłat dla IKE/IKZE.

Co z podatkiem Belki przy obligacjach skarbowych?

Podatek od zysków kapitałowych wynosi 19% i najczęściej jest rozliczany automatycznie przez pośrednika. Nie musisz składać dodatkowego PIT z tego tytułu.

Jak porównać obligacje skarbowe do lokat?

Sprawdź oprocentowanie netto i horyzont. Lokaty bywają krótsze i prostsze, ale często nie indeksują inflacji. Obligacje skarbowe mają większą gamę terminów i mechanizmów naliczania odsetek.

Podsumowanie i praktyczne następne kroki

Obligacje skarbowe to fundament spokojnego portfela. Dają przewidywalne przepływy i – w wersjach indeksowanych – sensowną ochronę realnej wartości kapitału. Aby w pełni wykorzystać ich możliwości: zbuduj „drabinkę” zapadalności, łącz stały kupon z emisjami CPI + marża, utrzymuj bufor gotówkowy i co kwartał przeglądaj nowe serie. Jeśli dopiero porządkujesz finanse, rozdziel budżet na konto bieżące i oszczędnościowe; rozważ również założenie konta osobistego w Banku Pekao, aby łatwiej zarządzać przepływami pod inwestycje.

Na koniec pamiętaj o rzetelnych źródłach: zaglądaj do serwisu Ministerstwa Finansów po aktualne warunki emisji oraz do materiałów KNF dotyczących bezpieczeństwa inwestora. Jeśli szukasz uzupełniającej wiedzy o metalach szlachetnych lub rynkach, zobacz również nasze przewodniki: praktyczny wstęp do inwestowania w złoto fizyczne oraz ETF-y i fundamenty rynku walutowego i sposób działania Forex. Z takim zestawem narzędzi i informacji obligacje skarbowe będą naturalnym i świadomym elementem Twojej strategii.

Inwestowanie jest ryzykowne. Inwestuj odpowiedzialnie.

Przedstawione wyniki/wykresy mają charakter historyczny i nie gwarantują podobnych rezultatów w przyszłości.